ارائه کننده: زینب سهراب زاده
استاد راهنما: دکتر یحیی کوچ
استاد ناظر داخلی: دکتر قاسمعلی دیانتی تیلکی
استاد ناظر خارجی: دکتر زینب جعفریان جلودار
نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر قاسمعلی دیانتی تیلکی
تاریخ: 1403/06/25
ساعت: 9
مکان: ساختمان آموزش کلاس شماره 4 

چکیده:
تغییر نوع گونه ­های درختچه ­ای در مراتع مشجر اثرات معنی ­داری بر شاخص­ های کارکردی خاک دارند. در همین راستا، کارکرد خاک را می­ توان به کمک مشخصه­ های مختلف فیزیکی، شیمیایی و زیستی تعیین نمودتاج پوشش درختچه‌ها بر چرخه عناصر غذایی و لایه‌های آلی و معدنی خاک تأثیر دارد و مراتع مشجر شمال ایران با گونه‌های درختچه‌ای، بسیاری از آن‌ها دارویی، پوشیده شده‌اند. در این پژوهش به بررسی تاثیر برخی پوشش‌های درختچه‌ای بر شاخص‌های کارکردی خاک در یک اقلیم نیمه‌خشک پرداخته شد، مطابق با مرور منابع، بررسی­ های متعددی در خصوص نقش تیپ­ های پوشش گیاهی بر مشخصه­ های خاک انجام شده است، این در حالی است که در خصوص نقش اثرات گونه­ های درختچه­ ای بر شاخص­ های کارکردی خاک مستندات اندکی موجود می­ باشد. به منظور اجرای این پژوهش، بخش كوهستانی کیاکلا شهرستان نوشهر، مورد توجه قرار گرفت. منطقه مورد مطالعه توسط پوشش­ های درختچه­ ای از گونه­ های مختلف اشغال شده است. در پژوهش حاضر، گونه­ های درختچه ­ای غالب منطقه ]لور (Carpinus orientalis Miller.)، سرخه­ ولیک (Crataegus microphylla C. Koch.)، زرشک (Berberis integerrima Bunge.)، آلوچه وحشی (Prunus spinosa L.) و سیاه تنگرس (Rhamnus pallasii Fisch. and C. A. Mey)[ که دارای ارزش دارویی می­ باشند مورد توجه قرار گرفتند. به منظور انجام این تحقیق، تعداد 15 پایه از هر یک از گونه­ های درختچه­ ای اشاره شده انتخاب شد. در زیر تاج پوشش این گونه­ ها، نمونه ­های آلی (بستر) و معدنی خاک از عمق 10-0 سانتی­متری و در یک سطح 30 سانتی­متر × 30 سانتی­متر برداشت و به آزمایشگاه انتقال داده شد. علاوه بر مطالعه کیفیت لاشه­ ریزه­ ها، پارامترهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک مورد سنجش و تحلیل قرار گرفتند. مطابق با نتایج، گونه لور دارای بیشترین ضخامت لاشه‌ریزه، نیتروژن، فسفر، پتاسیم و کلسیم لاشه‌ریزه بود. گونه سرخه‌ولیک بیشترین مقدار فنل و آنتی‌اکسیدان لاشه‌ریزه را داشت. سرخه‌ولیک دارای بالاترین مقدار کربن‌آلی ذره‌ای بود. بیشترین مقادیر نیتروژن کل، ترسیب نیتروژن و نیتروژن ذره‌ای، نیتروژن‌آلی محلول، اسید فولویک، اسید هیومیک، عناصر مغذی خاک به گونه لور اختصاص داشت. بیشترین میزان زیتوده میکروبی (فسفر، نیتروژن و کربن)، تنفس پایه و برانگیخته و سهم میکروبی به گونه سیاه‌تنگرس تعلق داشت. میانگین هندسی برای فعالیت آنزیمی (GME) دارای بیشترین مقدار در گونه لور بود. گونه سرخه‌ولیک دارای بیشترین میزان فنل و آنتی‌اکسیدان ریز ریشه بود. نتایج این پژوهش مؤید آن است که وجود پوشش درختچ ه­ای لور می­تواند منجر به بهبود وضعیت ویژگی­های کیفیت خاک در مراتع کوهستانی شمال کشور گردد. در همین راستا پیشنهاد می­ شود برای احیاء اراضی تخریب­ یافته مرتعی در منطقه مورد مطالعه و همچنین مناطقی با شرایط اکولوژیکی مشابه، در کنار سایر گونه­ های درختچه­ ای بومی منطقه، توجه ویژه به استفاده از گونه لور برای حفاظت خاک گردد.

 کلیدواژه‌ها: گیاه دارویی، کیفیت لاشه­ ریزه، ویژگی­ های ریشه، کیفیت خاک.